Auteur: W. Schuurman
Achtergronden
Dermatitis perioralis is een dermatose die rond de mond gelokaliseerd is en gepaard gaat met branderigheid, roodheid, papels en pustels. De diagnose is meestal à vue te stellen vanwege de klassieke lokalisatie. Er bestaat er een erytheem rond de mond waarbij een smalle zoom om het lippenrood vrij blijft. Tijdens een exacerbatie ontstaan er vaak miliaire (papulo)pusteltjes. De oorzaak is niet bekend, maar er lijkt een relatie te bestaan met het gebruik van (gefluorideerde) corticosteroïdbevattende crèmes in het gelaat. Ook het gebruik van cosmetische producten als nachtcrèmes en vochtinbrengende crèmes vergroten de kans op dermatitis perioralis (1).
De aandoening komt voornamelijk bij vrouwen voor, maar is ook bij kinderen beschreven.
In huisartsgeneeskundige registratiesystemen valt dermatitis perioralis onder de verzamelcode ‘Andere ziekten huid/subcutis’ (ICPC S99) de incidentie van de gehele code is 8,8 per 1000 patiënten per jaar. De incidentie voor dermatitis perioralis wordt geschat op 0,2 per 1000 patiënten per jaar (2,3).
Niet-medicamenteuze adviezen
Aan de patiënt wordt verteld dat de oorzaak niet precies bekend is en het eventuele gebruik van corticosteroïdbevattende crèmes en andere (cosmetische) crèmes dient te worden gestaakt.
Indicaties voor farmacotherapie
- klachten van dermatitis perioralis, zoals branderigheid en cosmetisch storende verschijnselen.
Farmacotherapeutische mogelijkheden
- indifferente niet-vettende crème
- orale antimicrobiële middelen
- metronidazol lokaal
INDIFFERENTE PREPARATEN
Een indifferente crème, zoals cremor cetomacrogolis kan de klachten verminderen. Er is geen onderzoek bekend waarop een voorkeur voor een bepaald indifferent preparaat gebaseerd kan worden.
ANTIBIOTICA
Werking Het werkingsmechanisme van een antibioticum bij dermatitis perioralis is niet geheel bekend.
Werkzaamheid Wij hebben één onderzoek naar de werking van antibiotica bij dermatitis perioralis gevonden. Een dubbelblinde dubbeldummy gerandomiseerde studie met tetracycline (oraal 250mg 2x daags) of metronidazolcrème 1% (2x daags) onder108 patiënten liet na 4 en na 8 weken bij beide middelen een significante verbetering zien. In de tetracyclinegroep werd na 8 weken door 49 van de 51 patiënten verbetering ondervonden tegenover 41 van de 46 patiënten met lokaal metronidazol (4).
Bijwerkingen Meest voorkomende bijwerkingen van tetracycline zijn intestinale bijwerkingen en lichtovergevoeligheid; blootstelling aan UV-straling vermijden (5).
Interacties Wanneer tetracycline gecombineerd wordt met melk, antacida of ijzerpreparaten worden onoplosbare complexen gevormd met mogelijk een verminderde absorptie van tetracycline als gevolg (5).
Aandachtspunt Tetracycline kan niet bij kinderen onder de 12 jaar worden voorgeschreven (in verband met irreversibele tandverkleuring) en niet bij zwangeren (5).
Om het optreden van ulceraties en of irritatie te voorkómen, wordt geadviseerd de preparaten in te nemen met een ruime hoeveelheid water (geen melkproducten), rechtop zittend of staand en niet voor het slapen gaan. Tussen tetracyclinen onderling bestaat kruisresistentie en kruisovergevoeligheid.
METRONIDAZOL LOKAAL
Werking Metronidazol is een nitro-imidazolderivaat met antimicrobiële en antiprotozoaire werking tegen een groot aantal micro-organismen. Het heeft tevens een anti-infammatoir en immunosuppressief effect.
Werkzaamheid Zie boven (onder Antibiotica).
In een klein onderzoek bij zeven kinderen (leeftijd 4 tot 12 jaar) met langer bestaande periorale dermatitis leidde applicatie met metronidzolcreme bij alle kinderen tot genezing (6).
Bijwerkingen Metronidazolcreme kan lokale irritatie van de huid geven (5).
Aandachtspunten Niet geschikt voor kinderen onder de 6 jaar (5). Blootstelling aan UV-straling, direct na gebruik, evenals contact met slijmvliezen, vermijden.
Beleid
Gebruik van corticosteroïdbevattende crèmes moet worden gestaakt of uitgeslopen, evenals het gebruik van cosmetische huidverzorgende crèmes. Vaak ontstaat er een opflikkering van de huidaandoening na staken van de corticosteroïden.
Wanneer er geen spontane genezing is, kan lokale therapie met metronidazol of orale therapie met tetracycline (250mg 2x daags) worden overwogen.
Literatuur
- Malik R, Quirk CJ. Topical applications and perioral dermatitis. Australas J Dermatol. 2000; 41: 34-8.
- Okkes IM, Oskam SK, Lamberts H. Van klacht naar diagnose. Episodegegevens uit de huisartspraktijk. Bussum: Coutinho, 1998.
- Ong RSG, De Waal MWM. RHUH-LEO basisrapport IX: databestand 2000/2001. Leiden: LUMC Afdeling Huisartsgeneeskunde en Verpleeghuisgeneeskunde, 2002.
- Veien NK, Munkvad JM, Nielsen AO, Niordson AM, Stahl D, Thormann J. Topical metronidazole in the treatment of perioral dermatitis. J Am Acad Dermatol 1991;24:258-60.
- Van Loenen AC (red). Farmacotherapeutisch Kompas 2004. Amstelveen: Commissie Farmaceutische Hulp van het College voor Zorgverzekeraars, 2004.
- Boeck K, Abeck D, Werfel S, Ring J. Perioral dermatitis in children--clinical presentation, pathogenesis-related factors and response to topical metronidazole. Dermatology. 1997; 195(3): 235-8.