Auteur: H. Folmer

 

Achtergronden

Seborroïsch eczeem is een chronisch-recidiverende aandoening met roodgelige, schilferende, meestal scherp begrensde erupties, vooral op plaatsen waar veel talgklieren aanwezig zijn zoals het behaarde hoofd, het gezicht (vooral de nasolabiale plooi) en het sternum (1,2). Bij de mildste vorm van seborroïsch eczeem ('hoofdroos') is bij volwassenen vaak sprake van droge of vettige, diffuse schilfering van de huid, met in wisselende mate jeuk. Bij jonge kinderen spreekt men ook wel van 'berg'. Deze afwijking treedt in de eerste levensmaanden op en verdwijnt meestal vóór de leeftijd van 6 tot 12 maanden (1). De prevalentie van seborrhoïsch eczeem in de bevolking wordt geacht op ca. 3%. De incidentie bij personen met AIDS is hoog: ca. 85% (1).
De naam 'seborrhoe' betekent eigenlijk vermeerderde talgsecretie, maar in hoeverre dit een pathogene rol speelt bij seborroïsch eczeem is niet duidelijk. De etiologie is onbekend; waarschijnlijk speelt de schimmel Pityrosporum ovale (ook wel Malassezia ovalis genoemd en bekend als veroorzaker van pityriasis versicolor) een rol. Daarnaast kunnen verschillende factoren (een zekere predispositie, stress, koude, droge lucht, voeding) invloed hebben op het beloop van de aandoening. Na behandeling treden vaak recidieven op (2).
Hoofdroos (pityriasis capitis) wordt wel beschouwd als een minder ernstige variant van seborroïsch eczeem. Voor hoofdroos is medicamenteuze therapie niet altijd noodzakelijk; het is vaak een cosmetisch probleem.

 

Niet-medicamenteuze adviezen

 

Indicaties voor farmacotherapie

 

Farmacotherapeutische mogelijkheden

Methodologisch goed onderzoek over farmacotherapie bij seborrhoïsch eczeem is schaars. Ook kwalitatief goed vergelijkend onderzoek tussen de diverse medicamenteuze behandelingen is niet gevonden.
Hoewel koolteerpreparaten werkzaam gebleken zijn, zowel bij hoofdroos als bij seborrhoïsch eczeem, worden ze op deze indicatie echter nauwelijks meer voorgeschreven. Vanwege mogelijk carcinogene effecten moeten teerpreparaten als obsoleet worden beschouwd (2).

 

LOKALE CORTICOSTEROÏDEN
Werkzaamheid Dermaal toegepaste corticosteroïden zijn werkzaam gebleken bij seborrhoïsch eczeem. Dit houdt verband met de anti-inflammatoire activiteit. Na 2 weken blijken enkele klasse 2 corticosteroïden effectiever dan locaal ketoconazol, maar na 4 weken is er geen verschil meer vast te stellen (2).

 

IMIDAZOLEN (lokaal)
Werkzaamheid Van de imidazolen is met ketoconazol het meeste onderzoek gedaan (1). Ketoconazol lijkt iets effectiever dan de andere imidazolen, hoewel er geen grote verschillen zijn aangetoond. Pityrosporum ovale wordt echter door ketoconazol beter onderdrukt dan door de andere imidazolen; ook blijkt ketoconazol nog enige weken na te werken. Ketoconazol 2% blijkt effectiever dan ketoconazol 1% (2).
Imidazolen geven minder vaak recidieven dan seleensulfide. In een dubbelblind onderzoek bleek de effectiviteit van 2% ketoconazol (82%) niet significant te verschillen met die van 1% hydrocortison (87%) (3).
Bijwerkingen Bij lokaal gebruik van imidazolen kunnen irritatie van de huid (stekend, branderig gevoel), erytheem, jeuk en contactdermatitis optreden (4).
Aandachtspunten Contact met de ogen, genitalia en beschadigde huid vermijden.

 

ZINKPYRITHION
Zinkpyrithionshampoo (0,5 tot 2,0%) heeft een antiseborroïsche werking en is door ervaring bij hoofdroos een werkzaam middel gebleken (5). In de literatuur is hier nauwelijks iets over te vinden.

 

SELEENSULFIDE
Werking Seleensulfide heeft een direct antimicrobieel effect. Daarnaast lijkt het een cytostatisch effect te hebben op cellen van de epidermis en het follicullaire epitheel. De productie van keratinocyten neemt af en de schimmel wordt met de hoornlaag afgestoten (4). Het middel wordt vrijwel niet door de huid geabsorbeerd.
Werkzaamheid Met seleensulfide (2,5% in suspensie) zijn bij seborrhoische dermatitis van de hoofdhuid goede resultaten bereikt (1). Goed onderzoek hierover is niet gevonden.
Bijwerkingen Seleensulfide ruikt onaangenaam en veroorzaakt vaak lokale irritatie van de huid (stekend, branderig gevoel). Haar en hoofdhuid kunnen sneller vet worden; bij frequente toepassing kan het haar uitvallen.
Aandachtspunten Flacon goed schudden voor het gebruik. Haren en hoofdhuid nat maken met warm water. Met 5-10 ml van de suspensie de hoofdhuid masseren en 3-5 minuten laten inwerken. Dan goed schoonspoelen met water. Behandelingsduur: 2 maal per week gedurende 2 weken, de volgende 2 weken eenmaal per week (FK,1).

 

Beleid

De behandeling van seborroïsch eczeem is afhankelijk van de lokalisatie en de ernst van de aandoening. Het lijkt dat effectieve bestrijding van Pityrosporum ovale tot een duidelijker en langer durend behandelingsresultaat leidt dan wanneer alleen de ontstekingsreacties worden onderdrukt.


Literatuur

  1. Johnson BA, Nunley JR. Treatment of seborrheic dermatitis. Am Fam Physician 2000; 61: 2703-04.    terug naar tekst
  2. Arnold IA, Eekhof JAH, Knuistingh Neven A. Seborrhoïsch eczeem. Huisarts Wet 2003; 46: 456-8.    terug naar tekst
  3. Schroeff JG van der. Lokale antimycotica. Gebu 1995; 29: 69-72.    terug naar tekst
  4. Rezabek GH, Friedman AD. Superficial fungal infecions of the skin; Drugs 1992; 43(5): 674-82.    terug naar tekst
  5. Faergemann J. The treatment of seborrhoic dermatitis of the scalp with ketoconazole shampoo. Semin Dermatol 1993; 12(4): 276-9.    terug naar tekst
  6. Semmekrot BA. De behandeling van eczeem bij kinderen. Gebu 2000; 34: 77-83.    terug naar tekst
  7. Janniger CK, Schwarts RA. Seborrheic Dermatitis. Am Fam Physician 1995; 52: 149-55.    terug naar tekst

Er is gebruik gemaakt van de volgende leerboeken: